Broodschilderessen & penseelprinsessen

In de loop van de negentiende eeuw kwamen vrouwelijke kunstenaars in Nederland, meer dan in de eeuwen daarvoor, op de voorgrond te staan. Zij begonnen hun werk steeds vaker tentoon te stellen en te verkopen. Verder werden zij lid van kunstenaarsverenigingen en vanaf de jaren zestig gingen de poorten van de academies langzaam voor hen open. Kortom, naarmate de eeuw vorderde, begonnen zij meer en meer een positie binnen de kunstwereld in te nemen.

In de hedendaagse kunstgeschiedschrijving over de negentiende eeuw spelen kunstenaressen van toen een bescheiden rol. Hun positie en ontwikkeling is tot nu toe onderbelicht gebleven. Dit is mede te wijten aan de hardnekkige misvatting dat het voor vrouwen in de negentiende eeuw ongepast was een professionele carrière als kunstenares na te streven en dat (gegoede) vrouwen enkel als vrijetijdsbesteding de beeldende kunsten beoefenden.

Thérèse Schwartze, Portret van koningin Wilhelmina ten tijde van de inhuldiging, ca 1898, olieverf op doek, 202 x 136 cm, Collectie Stichting Historische verzamelingen van het Huis Oranje-Nassau

De kunst van deze vrouwen verblijft bij veel Nederlandse musea vaak jarenlang vergeten in de depots. Het is spijtig dat er voor deze werken weinig aandacht is, aangezien deze doorgaans van hoge kwaliteit zijn en niet zouden misstaan in de vaste opstelling van menig museum. Slechts op enkele plaatsen, zoals in Museum Mesdag en Paleis Het Loo, krijgt men een bredere indruk van de betekenis van de vrouwelijke kunstenaars uit deze eeuw. Beide musea beheren een respectabel aantal kunstwerken vervaardigd door vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw en vrijwel al deze werken worden permanent in de museumzalen tentoongesteld.

Het RKD, Museum Mesdag en Paleis Het Loo willen door middel van een uitgebreid kunsthistorisch onderzoek, de vele vrouwelijke kunstenaars, die in de negentiende eeuw in Nederland actief waren, onder de aandacht brengen en zo deze vrouwen aan de vergetelheid ontrukken. Het onderzoek zal resulteren in een wetenschappelijke publicatie en een simultaantentoonstelling bij Museum Mesdag en Paleis Het Loo die gepland is voor de periode februari-mei 2012. Tevens zullen twee databases van het RKD, RKDartists& en RKDimages, worden uitgebreid en aangevuld met biografische informatie en afbeeldingen van het werk van deze kunstenaressen.

Sientje Mesdag-van Houten, In de Veluwe: de heide van Bennekom, voor 1891, olieverf op doek, 101 x 125 cm, collectie Museum Mesdag, Den Haag

Dit project wordt mede mogelijk gemaakt door de Mondriaan Stichting, het SNS REAAL Fonds, Stichting Pieter Haverkorn van Rijsewijk en de Stichting Harten Fonds.

Informatie
Heeft u zelf informatie over een kunstenares uit deze periode, of wilt u meer weten over het project? Dan kunt u contact opnemen met:

Drs. Hanna Klarenbeek
onderzoeker/gastconservator
070-3339727
klarenbeek@rkd.nl