Gerson-onderzoek

Horst Gerson (1907-1978) was van 1935 tot 1966 werkzaam bij het RKD, waarvan hij vanaf 1954 directeur was. De eerste jaren van zijn RKD-carrière spendeerde hij aan het in kaart brengen van schilderijen, tekeningen en prenten van buitenlandse kunstenaars uit de 17de, 18de en 19de eeuw die werkten in de trant van de 17de-eeuwse Noord- en Zuid-Nederlandse kunstenaars - kunstwerken die, direct of indirect, waren ontstaan in reactie op de aanwezigheid van Hollandse kunst(enaars) in het buitenland. Gersons publicatie uit 1942; Ausbreitung und Nachwirkung der Holländische Malerei des 17. Jahrhunderts is nog altijd het standaardwerk op dit gebied.

In zijn boek noemde Gerson een groot aantal werken van buitenlandse kunstenaars, en gaf daarbij vaak in staccato aan op welke wijze een werk in zijn visie beïnvloed was door 17de-eeuwse Hollandse kunst. Een gebied waar hij eveneens een groot kenner van was. Voor de lezer is er echter één groot nadeel van de indrukwekkende publicatie: deze is ongeïllustreerd. In de herdruk verzorgd door Bert Meijer in 1983 is weliswaar een poging gedaan het boek van illustraties te voorzien, maar dat is slechts bij een zeer klein gedeelte van de genoemde werken gebeurd.

Al langer leefde bij de afdeling Buitenland van het RKD de wens om het complete beeldmateriaal dat Gerson in zijn publicatie noemde boven water te krijgen. Nergens anders dan op het RKD kan een dergelijk project worden uitgevoerd, met als basis de Collectie Beelddocumentatie van de afdeling Buitenlandse kunst (met ca. 3,5 miljoen afbeeldingen), waarvan Gerson één van de grondleggers was.

Alleen al het inventariseren en beschrijven van de kleine 1000 werken die Gerson in zijn hoofdstuk over Frankrijk noemde, is een project op zich. In 2008 is hiermee een begin gemaakt. De gevonden werken worden beschreven in de database RKDimages, waar de resultaten reeds gedurende het lopende onderzoek te vinden zijn.
Het (deel)project zal uitmonden in een digitale publicatie waarbij de door Gerson genoemde werken worden aangevuld met vergelijkbare afbeeldingen, en waarin Gersons methode van vergelijken kritisch tegen het licht wordt gehouden.

Informatie
Ursula de Goede
Conservator Buitenlandse Kunst
E: goede@rkd.nl

Rieke van Leeuwen
Conservator kunsthistorische databases
E: leeuwen@rkd.nl